Інстытут беларускай гісторыі і культуры

Без ответов. Можно ли влиять на судьбу народа, сидя в интеллектуальном гетто?

Тема нашей передачи – “Страсти по мове”. Сегодня у нас в гостях Дмитрий Верещагин, арт-директор рекламного агентства “Фокус-Группа”, журналист; Игорь Скрипка, переводчик, драматург, заведующий литературной частью Купаловского театра; Ян Максимюк, обозреватель Радио “Свобода”, переводчик, писатель.

Мы задали пользователям TUT.BY вопрос: “Какой язык вы используете в повседневных отношениях?”. Пришло около десяти тысяч ответов. Вариант “белорусский язык” в целом выбрало 3,67%, “русский язык” – 72,51%, “белорусский и русский” – 13,6%, “трасянку” – чуть больше 9%. Свой вариант ответа дали несколько человек, и среди них такие: “К сожалению, русский”, “Мне стыдно, но русский”. А кто-то даже счел долгом ответить более пространно и написал: “Обязательно буду использовать белорусский язык, когда он станет государственным”. То есть человек не знает, что белорусский язык государственный.

В очередной раз подумать обо всем этом меня заставили два блога, написанные Яном Максимюком, которые были напечатаны на сайте Радио “Свобода”. Блоги назывались “Мова старэйшага брата” и “Сiндром малодшага брата”. И к обсуждению вечнозеленого вопроса о взаимоотношениях белорусского и русского языков в Беларуси примкнуло огромное количество форумчан, блогеров, экспертов. Разгорелись страсти. Впрочем, языковой вопрос в Беларуси страсти вызывает традиционно.

Какова была реакция на блоги? Вот цитата, иллюстрирующая богатство мысли противников: “Добивайте, спадар Максимюк, белорусскую мову, добивайте”. Особенно я была впечатлена дамой, которая пишет под ником “Мова”: “Шаноўны Ян! За што вы мяне так ненавідзіце? Што дрэннага я вам зрабіла? Чаму вы сталі на бок тых, хто забівае мяне? Няўжо вы думаеце, што калі вы і тыя, хто з вамі, з дапамогай гвалту прымусіце беларусаў размаўляць на чужой расейскай мове, яны вам скажуць дзякуй? Вы на гэтай зямлі чужы, не чапайце тое святое, што яшчэ засталося ў беларусаў. Нават немцы падчас акупацыі не забаранялі беларускую мову. Я перакананая: вы ведаеце, што я самая прыгожая ва ўсім сусвеце, але вам падабаецца іншая, і адсюль вашая нелюбоў да мяне. Больш таго, вы ведаеце, што калі мяне не забараняць, то на беларускай мове загавораць усе. Але ж тады, магчыма, паменшыцца ваш асабісты заробак, а вам гэтага, безумоўна, не хочацца”.


Итак, обвинение в чуждости: “Вы чапаеце тое святое, што яшчэ засталося ў беларусаў”. Хотелось бы знать о ваших отношениях с мовой, чтобы прояснить этот вопрос.
Ян Максимюк (Я.М.):
Я пачну з маіх адносінаў з мовай – не з гэтай дамай, якая назвала сябе Мовай. Я ўжо амаль 25 год працую беларускім журналістам, таксама займаўся перакладамі з заходніх моваў на беларускую і з беларускай мовы на польскую. Я ўдзельнічаў у выданні як перакладчык, як складальнік, як аўтар 16 кніг, дзве з якіх – аўтарскія. Паміж гэтымі дзвюмя аўтарскімі кнігамі было 14 кніг перакладаў: чатыры пераклады на беларускую мову з заходніх і каля 10 кніг – перакладаў з беларускай мовы на польскую. Так што калі адказаць коратка пра мае адносіны з мовай, то я б сказаў, што я люблю мову і, мне здаецца, мова любіць мяне.

А те книги, которые вы перевели на белорусский язык, вы не могли бы их назвать?
Я.М.:
Першы мой пераклад быў “Уліс” Джэймса Джойса. Першая частка выйшла ў Беластоку ў 1993 годзе. У Беларусі выйшла толькі адна кніжыца – гэта быў пераклад на мову чэскага пісьменніка Багуміла Грабала “Танцавальныя гадзіны для старэйшых і спрактыкаваных”. Яшчэ два пераклады былі ў часопісе, ці, фактычна, гэта быў альманах “Літаратурная правінцыя”, які я разам з калегамі з Беларусі і Беласточчыны выдаваў на пачатку гэтага стагоддзя і які быў прысвечаны літаратуры і перакладу.

А что вы такое написали в этих блогах, что на вас так взъярились форумчане и даже коллеги?

Ян Максимюк

Ян Максимюк

Я.М.: Па-першае, тут вялікае непаразуменне паміж тым, што я хацеў напісаць, і тым, як мяне зразумелі. Я не пісаў, што хачу забараніць беларускую мову ці проста падвысiць з-за гэтай забароны заробак, як асоба, якая назвала сябе Мовай, напісала. Логікі ў яе словах я ня бачу. Рэч у тым, што я напісаў кніжку, заступаючыся за расійскую мову, але за расійскую мову, якая існуе ў Беларусі. Грамадства, беларускамоўнае грамадства не прызнае беларускую мову паўнапраўнай мовай беларускай культуры. Я сказаў, што настаў час паглядзець і гэтай праблеме ў вочы і сказаць, што калі ў Беларусі ёсць вельмі цікавыя таленавітыя творцы, якія пішуць вершы ці прозу ці спяваюць песні на расійскай мове, я фактычна не бачу нейкага разумнага аргументу, каб не залічыць расійскамоўную творчасць беларусаў да беларускай культуры. Я б хацеў беларускую культуру падштурхнуць на яшчэ адзіны іспыт: магчыма, некаторыя гэта бачаць, але чамусьці ім цяжка прызнаць, што тое, што ў Беларусі ствараецца на расійскай мове, можа быць таксама часткай нацыянальнай культуры.

Дмитрий, Игорь, а как по-вашему, откуда такая злобная реакция публики? В чем тут дело?

Дмитрий Верещагин

Дмитрий Верещагин

Дмитрий Верещагин (Д.В.): Я пачну адказваць па-беларуску для таго, каб нашы слухачы і гледачы пабачылі, што я ведаю беларускую мову, вельмі яе паважаю, калісьці таксама працаваў на беларускай мове. Але зараз у гэтай студыі я прадстаўляю іншы бок, таму адразу пераходжу на мову рускую. На язык, на котором я говорю постоянно, на котором я думаю – вот что самое главное. Говорить можно как угодно: можно выучить французский или любой другой язык, но важно, на каком языке ты думаешь, переводишь ты при этом свои слова на ходу или нет.

Мысль совершенно здравая, я абсолютно согласен с Яном. До тех пор, пока водораздел внутри Беларуси будет идти исключительно по языковому признаку – если ты написал по-русски, значит, ты враг, а если ты написал по-белорусски, пусть и полную ерунду, значит, ты свой, – мы обречены.

Дима, а вы не утрируете?
Д.В.:
Утрирую в чем?

В том, что если любой белорусскоязычный – тупой, бездарный – по-белорусски написал, и уже напечатали.
Д.В.:
А вы смотрите, что у нас пишут.

А что у нас пишут?
Д.В.:
Не хотелось бы сейчас сваливаться в имена, кого-то оскорблять, но господин Максимюк тоже в своем блоге подчеркнул, кого любит язык у нас. И до тех пор, пока он любит некоторые персоналии, никакие враги не нужны с такими друзьями. Но я сейчас говорю немного не о том. Я сейчас не хочу оценивать качество того, что пишется по-белорусски, что пишется по-русски. По-русски тоже пишется много ерунды, равно как хорошие вещи пишутся и по-белорусски. Суть в другом: до тех пор, пока мы будем делить “это хорошая вещь по-белорусски, значит, молодцы, а это хорошая вещь по-русски, значит, вы не правы”, мы обречены. Язык давно перестал быть языком как средством коммуникации и стал знаменем, которым машут там, где нужно, и там, где не нужно. Собственно, про это говорил и господин Максимюк, и в этой части я с ним солидарен.

Игорь, как вы оценили такую реакцию публики? Чем Ян не угодил общественности?

Игорь Скрипка

Игорь Скрипка

Игорь Скрипка (И.С.): Зараз вы спадару Яну задалі пытанне, што ён меў на ўвазе, і калі я прачытаў яго блог, я зразумеў менавіта гэта. Так, у свядомасці дзеячаў беларускай культуры – не ўсіх, але даволі значнай часткі – існуе такі водападзел: гэта беларуская культура, гэта не беларуская. Прычым, як мне здаецца, гэта на самой справе невялікая частка. Звычайны чалавек і “Ляпіса Трубяцкога”, і Караткевіча адназначна ўспрымае як сваіх творцаў і не робіць з гэтага галосу і гвалту.

Если он читал Короткевича…
Ну, добра, Ляпіса і “Песняроў”… І фільм “Белыя росы” успрымае як належнасць беларускай культуры, хаця гэта пытанне, пра якое можна спрачацца.

Цяпер я заступлюся за ўсіх тых людзей, якія не заўсёды адэкватна выказалі сваю думку. Справа ў тым, што існаванне беларускай мовы, калі адысці па-за межы літаратуры, знаходзіцца ў не вельмі добрым стане. Безумоўна, калі людзі жывуць мовай, калі для іх гэта нешта дарагое, любая зачэпка, любы крок у іншы бок раздражняе.

А дзе тут быў “крок у іншы бок”? Перакладчык Джойса, супрацоўнік Радыё “Свабода”…
И.С.:
“Крок у іншы бок” – гэта ўяўны крок. То бок людзям, якія прачыталі гэты артыкул, падалося, што спадар Ян меў на ўвазе тое, чаго ён на самой справе на ўвазе не меў, але тое, што яны падумалі, што ён меў на ўвазе.

А як ім падалося?
И.С.:
А падалося так, што спадар Ян мае на ўвазе ўключыць расійскую мову ў кантэкст беларускай культуры з той мэтай, каб расійская мова ў выніку беларускую мову зусім выдушыла з паўсядзённага ўжытку і з культурнага кантэксту. Прынамсі гэта я зразумеў, калі чытаў каментары.

Я.М.: Я напісаў блог крышку несіметрычна. Я напісаў, заступаючыся за расійскую мову ў беларускай культуры, не паўтараючы таго, што ўжо было сем тысяч разоў паўторана. Я зараз ведаю, што мне трэба будзе напісаць трэці блог, развіваючы гэтую думку.

И.С.: Патлумачыць, што вы мелі на ўвазе.

Я.М.: Я ўжо тлумачыў у каментарах, даючы дзесяць адказаў. Я лічыў, што не трэба гэта тлумачыць – гэта само сабой зразумела. Аказваецца, не. Я журналіст, i з пакорай да гэтага стаўлення патлумачу.

Д.В.: Человек вынужден оправдываться, потому что какая-то часть его не так поняла. Они все равно не поймут – какой смысл оправдываться? Смотрите: есть белое, есть черное. Это белое, это наше, это не тронь. Как только ты начинаешь – неважно, правильно, неправильно – говорить в защиту русского языка, все, ты получишь за всех, начиная с Екатерины Второй, и заканчивая сегодняшними персонажами, которые не принимают документы на белорусском языке. То, что Ян написал, до такой степени понятно, что тогда мы переходим на делянку тех, кто не читал Короткевича, – мы будем перед ними оправдываться.

Я.М.: Давайце я не буду апраўдвацца, а працягну далей сваю думку. Я, як тут кажуць, заступіўся за расейскую мову, за яе ролю ў беларускай культуры перш за ўсё дзеля таго, каб абараніць беларускую мову. Я лічу, што без паразумення паміж беларускамоўнымі і расійскамоўнымі беларусамі, а перш за ўсё, без паразумення паміж культурнай беларускамоўнай і расійскамоўнай элітай, немагчыма скараніць сітуацыю, якая зараз стварылася ў Беларусі. Я лічу, што патрэбны шлях паразумення паміж элітамі для будучыні Беларусі, калі, скажам, усе разумеюць – і беларускамоўныя, і расійскамоўныя, – што беларуская мова ў Беларусі – гэта нешта сапраўды святое, і ёй патрэбна падтрымка. Дэмакратычная Беларусь патрабуе нейкага грамадскага кансэнсусу, што ўсё ж такі беларускую мову трэба паставіць у прывілегіяванае палітычнае становішча. Ёй трэба будзе падтрымка. Вашае апытанне наконт таго, якую мову людзі ўжываюць у жыцці, дае падказку: Беларуссю будуць кіраваць расійскамоўныя беларусы, яны будуць вырашаць. І з імі трэба дамовіцца, каб падтрымаць беларускую мову, бо яна сама не выжыве.

Я дзесяць гадоў працаваў як аналітык, і маім заданнем было пісаць і плакаць, як цяжка жывецца беларусам у Беларусі, якая гаротная доля ў Беларусі, а таксама падказваць вырашэнні гэтай сітуацыі. Зараз па маім цвёрдым перакананні мы мусім зразумець, што поўнай беларускамоўнасці ў Беларусі ніколі не будзе, што беларускамоўныя застануцца меншасцю, але будуць ствараць вялікую частку беларускай нацыянальнай культуры. Але існуе таксама дэмаграфічная большасць, якая ў такой сітуацыі, якую мы маем зараз, адчувае сябе крышку на ўзбоччы гэтага гетта і культурнага дыскурса Беларусі. Хаця расійскамоўных беларусаў у Беларусі большасць, яны адчуваюць сябе дыскамфортна. Але гэта не мной гаворыцца, а людзямі, якія ў штодзённым жыцці гавораць на расійскай мове, думаюць на гэтай мове. Я па-расiйску гавару вельмі слаба, я не думаю на гэтай мове, не магу пісаць на гэтай мове. Так што падазрэнні, што я заступаюся за расiйскую, каб потым за яе перайсці на большыя грошы – гэта абсурд.

Якая вашая родная мова?
Я.М.:
Мая родная мова – гэта адзін з варыянтаў палескай гаворкі, такі варыянт, на якім гаворыць зараз на Беласточчыне большасць беларусаў.

Игорь, принимаете ли вы позицию Яна? Что вы в ней принимаете, а что нет?
И.С.:
Справа ў тым, што на рацыянальным узроўні я цудоўна гэтую пазіцыю прымаю. Я разумею пазіцыю спадара Яна як пазіцыю палітычнага аналітыка. На самой справе сітуацыя ў Беларусі выглядае менавіта так, як спадар Ян апісаў, і нічога тут няма дзіўнага. Але ў той жа час я слухаў, і мне пастаянна хацелася задаць пытанне. Спадар Ян, вам не здаецца, што такая герметычнасць беларускамоўнай часткі, як вы кажаце, гетта беларускамоўнай культуры выклікана бояззю размыцца ў рускамоўным асяроддзі?

Я.М.: Гэта магчыма. Я нават думаю, што вялікая частка гэтай боязі ў гэтым і складаецца. Тут дзве сітуацыі: калі ёсць свая дзяржава – а ў беларусаў ёсць свая дзяржава, – няма чаго завіхацца і ствараць дадатковыя клеткі, дадатковыя гетта. Фактычна, сёння Беларусь знакамітая і добра можа пачуваць сабе. Мова – гэта як прыклад: сучаснае жыццё ставіць нам такія выклікі, на якія мы яшчэ не знайшлі адказу. Ці расійскамоўныя песні Аляксандра Кулінковіча ці Сяргея Міхалка – гэта беларуская культура? Я лічу, што адназначна беларуская, таму што ў іх беларускі культурны код, яны жывуць у Беларусі і тое, пра што яны спяваюць, мае дачыненне да беларускай мовы. Марціновіч, які адзін свой раман напісаў на расiйскай мове, а другі – на беларускай, таксама адчувае сабе ў гэтай культурнай сітуацыі не без комплексу.

Виктор Мартинович: На мой взгляд, вопрос, которым можно было бы задаться в этом контексте, такой. Есть журнал “ARCHE”, прекрасный интеллектуальный журнал на белорусском языке. Почему он на белорусском языке, почему он есть и почему нет аналогичного журнала на русском языке? Дело не в том, что журнал “ARCHE” является мегаокупаемым – он является проектом донорским. Проектами донорскими являются и ряд других культурных инициатив, и это правильно, так и должно быть. Но в головах доноров есть осознание того, что белорусская литература может быть только белорусскоязычной, и это осознание, концентрация на белорусскоязычном центризме как возникла в головах людей, так до сих пор и развивается.

Я сейчас скажу основной тезис, с которым сюда пришел: было бы хорошо, если бы я, еще ряд авторов, работающих на русском, смогли бы заявить о белорусской литературе как о русскоязычном проекте, который сосуществует с белорусскоязычным проектом. Я убежден до глубины души в том, что будущее белорусской культуры – в двуязычии.

Я бы с радостью писал по-белорусски, если бы мог. Но я не могу, и ряд других людей не то чтобы не хочет, а просто не может писать по-белорусски. Такие люди, как Марк Твен, Фрэнсис Фицджеральд, Джек Лондон, творили отнюдь не “на американском”. Американского языка не существует – они писали по-английски, и никто не называл их за это неамериканскими писателями.

Я.М.: Куды было залічыць Алеся Адамовіча, які большасць сваіх рэчаў напісаў па-расiйску? Беларус, які з розных прычын жыў у Маскве. Усе пагаджаюцца і залічаюць яго да беларускіх пісьменнікаў. Я б не здзівіўся, калі нават расіяне залічылі яго таксама да расiйскіх пісьменнікаў, бо ведаеце, калі нехта піша добра, дык усе перацягваюць лямку да сабе. Калі казаць пра “Уліса” Джойса, то брытанскія студэнты чытаюць яго на курсе, які называецца “Ангельская літаратура”.

И.С.: Усё правільна, усё зразумела, абсалютна лагічна. Праўда, для сябе я аднойчы вырашыў, што залічваць таго ці іншага аўтара да беларускай культуры ці да якой-небудзь іншай, – гэта пытанне троху ідіётскае. Ну, залічым мы Міцкевіча да беларускай культуры ці да польскай – тэкст ад гэтага не зменіцца. Напрыклад, мая асабістая сітуацыя. Я размаўляю ў жыцці па-беларуску. З аднаго боку, канешне, ёсць на Беларусі шмат людзей, якія па-беларуску размаўляюць дрэнна альбо зусім не размаўляюць, і мне кажуць: “А вы можаце па-руску?”. Я кажу: “Не, не магу”. Таму што калі я буду размаўляць з рускамоўнымі людзьмі па-руску, я па-беларуску перастану размаўляць зусім.

Игорь, кто вам мешает говорить по-белорусски? Я вашу речь слушаю уже много лет с большим удовольствием.
И.С.:
Дзякуй. Але вось канкрэтная сітуацыя. У Мінску я размаўляю з людзьмі на вуліцах, выпадкова сустракаюся, і мне кажуць: “Дзякуй, што вы размаўляеце па-беларуску”. У той жа час зусім нядаўна я ездзіў на рыбалку ў вёску Жукаў барок, спытаў, як праехаць, а мне кажуць: “Ты откуда приехал?”. Я кажу: “З Мінску”. – “Так что ты “як”? “Как”!”.

Юлия Чернявская

Юлия Чернявская

Я поняла, Игорь. В вас говорит слеза замученного белоруса.
Д.В.:
Я согласен с Игорем в той части, что, действительно, совершенно неправильно рассуждать с точки зрения, белорусский или небелорусский писатель, в зависимости от того, на каком языке он написал свое произведение. Витя Мартинович, безусловно, белорусский писатель – что тут обсуждать-то?

Я очень хорошо помню, как молодой писатель мне сказал: “Я вельмі добра да вас стаўлюся, я з асалодай буду чытаць вашыя кнігі, але ніколі не буду іх прапагандаваць, таму што вы пішаце на рускай мове”. Это происходило в этой студии, после той передачи, где я пропагандировала молодого писателя… Знаете, я думаю, что люди просто не поймут, о чем мы говорим. Просто потому что “нормальные люди”, скажем так, не имеют отношения к литературным кругам.
Д.В.:
Я боюсь другого: нормальные люди как раз таки нас поймут, потому что то, о чем мы говорим, – совершенно четко, понятно и не требует каких-то объяснений и дополнений. Нас не поймут ненормальные люди. Ян очень правильно сказал по поводу гетто. Люди добровольно загнали себя в гетто и кидаются оттуда камнями.

Так им там хорошо, наверное…
Д.В.:
Если им хорошо, пусть сидят. Я тоже не вижу большой необходимости их оттуда вытаскивать. Если они добровольно выбрали себе такой образ жизни – не вопрос. Ян своей статьей говорил: ребята, давайте вылезать из-за забора, давайте научимся договариваться, давайте мы не будем определять, кем был Адамович, исходя из того, на каком языке он писал, был ли он белорусским писателем или он был российским писателем, был он белорусским журналистом или российским.

Я.М.: Я ўступіў у гэты дыялог і заступаўся за беларускую культуру. Я не заступаўся за расійскую культуру, якая для мяне бачыцца магчымай і на беларускай мове, і на расейскай. Зараз у культурным дыскурсе Рэспублікі Беларусь мы маем перавагу меркаванняў. Гэта перавага не дэмаграфічная, а перавага ў дыскурсе, які чуваць у інфраструктуры літаратурнага жыцця, што, скажам, у беларускай дзяржаве павінна быць беларуская культура, беларуская мова. У гэтым сэнсе не чуваць расійскамоўных інтэлектуалаў, не чуваць пісьменнікаў, якія б сказалі са свайго боку выразна: “Слухайце, а вось мая родная мова расійская, я пішу па-расійску, але я беларус”. Крокі трэба зрабіць з двух бакоў. Беларускамоўныя павінны выйсці са свайго гетта і сказаць, што ўласная дзяржава – гэта значна важней, чым тое, да якога саюзу пісьменнікаў хто належыць, і трэба думаць пра будучыню. Але тое ж самае павінна быць і з расійскамоўнымі: яны павінны больш падкрэсліваць сваю сувязь з беларускасцю, беларускай культурай.

Нашая беларуская сітуацыя не з’яўляецца чымсці выключным. Іншыя гэтыя балючыя праблемы моўнай, этнічнай, культурнай ідэнтычнасці могуць вырашаць – па-свойму. Давайце паглядзім, як іншыя гэта зрабілі, як гэта зрабілі фіны са шведамі ў Фінляндыі, як гэта зрабіла Нарвегія са сваімі дзвюма мовамі – сваёй аутэнтычнай і мовай дацкіх акупантаў. Мова карэннай нацыі фактычна адмерла, засталася мова акупанта, і яны з гэтага не камплексуюць, а ствараюць моцную вялікую еўрапейскую культуру на ангельскай мове.

И.С.: Працуючы ў беларускім тэатры даволі шмат, я скажу, што ў асноўным п’есы прыходзяць па-руску. Я працаваў у Тэатры беларускай драматургіі, які ставіць вельмі шмат сучасных беларускіх п’ес. Тэатр працуе толькі па-беларуску, але пры гэтым бяруцца рускамоўныя п’есы і ставяцца ў перакладзе на беларускую. Тым не менш там і Дыяна Балыка, і Павал Пражко, і Андрэй Курэйчык, і гэтак далей. Беларуская драматургія ў асноўным зараз існуе па-руску, і гэта звязана яшчэ і з тым, што аўтары вельмі шмат арыентуюцца на Расію. У Расіі значна больш тэатраў, значна лягчэй паставіцца.

Д.В.: Мы обсуждаем сейчас, как справедливо сказал Ян, некий культурный дискурс, который разделил несущественный процент. Если брать в процентном соотношении, то к общему количеству жителей страны это ничтожные цифры. Вопрос: мы будем разбираться внутри этого конгломерата, внутри этих 5-10%, либо мы все-таки будем брать шире? То белое и черное, которое существует годами, гораздо дольше, чем независимость Беларуси, очень сильно разделило эти две группы. До тех пор, пока мы вообще не избавимся от ярлыка “оккупанты”, мы не сдвинемся дальше.

Оказывается, есть слово “акупантаўка” в смысле русского языка в Беларуси.
Д.В.:
Давайте вспомним конец 80-х – начало 90-х и к чему все это привело. Проблема заключается в том, что когда стали насаждать белорусскоязычие форсированными темпами, что получили господа демократы на выходе? Неприятие большинством населения. Результат, который мы имеем на сегодняшний день, во многом был заложен тогда. Понимаете, невозможно вскрыть черепную коробку и вложить туда ампулу “Говорить на белорусском”.

И.С.: З аднаго боку так. Ведаеце, у мяне неяк адбылася размова з Мікалаем Пінігіным. Ён кажа: “Зусім нядаўня, літаральна пару гадоў таму, сустрэўся з людзьмі, якія пішуць цікавыя вершы, спяваюць песні. Яны казалі: “Мікалай Мікалаевіч, у маладосці, калі мы былі падлеткамі, мы хадзілі на вашых “Тутэйшых”. Ён кажа: “Значыцца, я ў той час штосьці зрабіў для беларускай культуры”. І гэта факт.

Мне здаецца, што для беларускай культуры ў той час рабілі не толькі па-беларуску. Ян, вы использовали термин “гетто” по отношению к современной отечественной культуре, в частности к определенным интеллектуальным группам. Что вы вкладываете в это понятие? И потом, если так посмотреть – чем плоха геттоизация? Ведь многие живут припеваючи в статусном смысле: нас мало, мы самые талантливые. Если говорить о белорусскоязычных, то следует еще третий, очень приятный вывод: “Мир русскоязычных бездуховен и туп. У них есть только “Наша Russia” и Петросян, а вся духовность у нас – Короткевич, Мицкевич, ранний Купала”.

Я.М.:Для меншасці, такой як беларуская меншасць на Падляшшы, – гэта фактычна, адзіны магчымы спосаб, каб выжыць. Гэта значыць застацца на сваёй зямлі, ажаніцца са сваімі дзяўчатамі, застацца пры сваёй рэлігіі і пры сваёй ролі. Іншага выйсця няма, бо меншасць невялічкая – 50 тысяч у дзяржаве, якая мае амаль 40 мільёнаў жыхароў. Адкрытасць нас размывае. Зусім іншае ў Беларусі, дзе ў дзяржаве фактычна iснуе дзвюхмоўе, і з гэтай сітуацыяй мы не ведаем, што зрабіць. Я толькі скажу, што гетта ў Беларусі не патрэбна: нельга ствараць дадаковых клетак для гэтага народу. Мяне таксама на пачатку 80-90-х вельмі натхніла тое, што адбывалася ў беларускай культуры: мне здавалася, што магчыма беларусізаваць беларусаў, перавесці калі не ўсё, то прынамсі большасць нацыянальнага жыцця ў краіне на беларускую мову. Зараз я ілюзій не маю. Я быў бы шчаслівы, калі б у Беларусі можна было б перавесці каля 20% нацыянальнага жыцця на беларускую мову. Уявіце, які быў бы каласальны скок наперад, калі б, скажам, на 20-30 універсітэтаў Беларусі 5-6 былі б поўнасцю на беларускай мове. Зараз такога няма. Каб мець такую надзею ў Беларусі, трэба з гэтага гетта выйсці. Я кажу пра сябе як беларускамоўнага чалавека і пра чалавека расійскамоўнага дыскурсу: я думаю, у нас ёсць шмат супольнага. Калі мне кажуць, што у нас няма супольнай мовы, я кажу: “У нас ёсць супольны гістарычны лёс. Беларусы за лёс сваёй краіны адказваюць, і вырашаюць усё ж такі беларусы, незалежна ад таго, ці яны гавораць па-беларуску, па-расейску ці на трасянцы”.

Юры Дракахруст: Я думаю, што ўсё ж такі меў рацыю Рэнан, які пісаў, што нацыя – гэта не супольная мова, не супольная вера, не супольная кроў, а нацыя – гэта супольны лёс, штодзённы рэферэндум аб тым, што мы застаемся разам. У гэтым сэнсе той, хто атаясамляе сябе з Беларуссю, беларускім лёсам, з беларускімі цяжкасцямі, беларускімі заваёвамі, той і ёсць беларус. У гэтым, на мой погляд, у першую, ды і ў апошнюю чаргу і палягае беларускасць, гэта крытэр.

Я.М.: Я б падключаў да нашай дыскусіі шырэйшую групу. Дзіма кажа, што мы зараз гаворым пра 5-10% людзей у Беларусі, але трэба разважаць пра сітуацыю ў шырэйшым кантэксце. Я кажу, што важна, каб была эліта. У нас няма паразумення на базавым узроўні, але самае балючае, што няма паразумення паміж людзьмі, якія належаць да аднаго народу, да аднае нацыі, а чамусьці прыкідваецца, што паміж імі няма нічога супольнага.

Д.В.: Элита загнала себя в гетто и теперь почему-то надеется, что все остальные ее услышат и чему-то от нее научатся.

Я.М.: З гетта нельга ўплываць на лёс народа. Гетта стаіць на ўзбоччы гэтага народа. Каб мець надзею на тое, што жыццё палепшыцца, паправіцца, трэба з гэтага гетта выйсці.

И.С.: На самой справе шукаць паразуменне ў той ці іншай ступені якім-небудзь чынам і супольна будаваць беларускую культуру людзям беларускамоўным, рускамоўным, паляшуцкамоўным, польскамоўным – усё правільна, усё трэба і ўсё зразумела. Іншая справа, што вы кажаце, што сітуацыя беларусаў у Польшчы і беларускамоўных людзей у Беларусі – гэта розныя сітуацыі. Нічога падобнага. Абсалютна аднолькавыя, адрозніваюцца толькі працэнтнымі суадносінамі.

Гэта па апытанні TUT.BY.
И.С.:
Але адразу хачу сказаць, што гэта апытанне сярод людзей, якія карыстаюцца інтэрнэтам, то бок больш-менш адукаванай часткі насельніцтва.

У розныя перыяды ад 10 до 20 працэнтаў беларускамоўных (супольна з “беларускі і рускі”).
Д.В.:
Тут есть интересный момент – насколько показательны цифры. Обратись ко мне с таким вопросом: “Вы знаете белорусский язык?” – “Да, знаю”. “Вы разговариваете на нем?” – “Иногда”. Если собеседник обращается ко мне по-белорусски, я ему отвечу по-белорусски. Но я не использую чаще всего белорусский в повседневной жизни. Поэтому насчет 20% – это вопрос.

И.С.: Гэта хутчэй служыць маркерам нейкай ідэнтычнасці.

Сейчас мне бы хотелось, чтобы мы с вами посмотрели опрос на улицах Минска. Как отвечают сами жители Минска на вопрос, который нас так волнует?

И.С.: Гэта тое ж самае, як “што вы можаце зрабіць для паляпшэння экалагічнай сітуацыі, для падняцця курса рубля” і гэтак далей, і безліч гэтых пытанняў можа быць. І адказы будуць прыблізна аднолькавыя

Юлия Чернявская, 18.07.2012, 13:45

http://news.tut.by/

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны. Неабходныя палі пазначаны як *

Гэты сайт выкарыстоўвае Akismet для барацьбы са спамам. Даведайцеся пра тое, яе апрацоўваюцца вашы дадзеныя.